هنر درمانی (قسمت اول)
آيا میدانید بسياري از بيماريها را با استفاده از هنر ميتوان درمان کرد؟! همه ما در دوران کودکي نقاشيهايي کشيدهايم. نقاشي خيلي وقتها ما را به ياد اولين تجربههاي قلم در دست گرفتنمان مياندازد. بجز عده محدودي که نقاشي را به صورت حرفهاي در سنين بزرگسالي دنبال ميکنند تقريبا نقاشيکشيدن براي ما به خاطرهاي دور تبديل ميشود اما آيا ميدانيد نقاشي يکي از ابزارهاي هنر درماني است؟ در واقع هنر درماني شامل طيف وسيعي از کاربردهاي درماني است که از هنرهاي ديداري مانند نقاشي، کلاژ، طراحي و مجسمهسازي تشکيل شدهاست. در يک سوي اين طيف هنر به عنوان ابزاري از ارتباط غيرکلامي مورد تاکيد قرار دارد چون آثار هنري علاوه بر امکان تداعي و تفسير به درک و حل مشکلات هم کمک ميکند. در سوي ديگر اين طيف، درمان از خود فرآيند هنري ناشي ميشود. هنر درماني يک خدمت تخصصي انساني است و برپايه دانش رشد انسان و تئوريهاي روانشناختي قرار دارد. فرحناز نژادي ، هنر درمانگر در اين مورد ميگويد: سودمندي و موفقيت اين روش وابسته به نيرويي است که يک اثر هنري خاص در طول زمان براي حل تعارضات درون فردي و تعارضات بين فرد و جامعه از خود نشان ميدهد. بنابراين کار هنر درمانگر در حيطه درمان، توضيح و تشريح هنرهاي ديداري است که بهعنوان پلي بين تجارب دروني و بيروني فرد است. درمانگر با توجه به سن، توانايي و وضعيت درمانجو و ديدگاه خود نوع وسيله هنري را انتخاب ميکند و روشي را برميگزيند که تاثير فوري در فرد ايجاد کرده و منجر به رهايي محتويات ناخودآگاه ذهن او شود. در نقاشي درماني و بهطور کلي هنر درماني تکنيکهاي حرفهاي يک هنر به هيچ عنوان مورد توجه نيست. اين هنر درمانگر، در ادامه ميافزايد: هنر درماني در دو بخش درمان و پيشگيري و بهداشت روان مورد استفاده قرار ميگيرد. تخليه هيجاني و رسيدن به آرامش، مواجهه با تعارضات خود، کسب آگاهي، افزايش بينش و سازگاري از اهداف درماني اين روش است. در بخش پيشگيري کاربرد هنر وسيعتر شده و شامل آموزش و پرورش کودکان استثنايي و عادي، افزايش اعتمادبهنفس در نوجوانان و پيشگيري از پرخاشگري در آنها، آموزش موارد تربيتي، اجتماعي و فرهنگي در جهت رشد شخصيت فردي و اجتماعي و شکلگيري هويت کودک و پرورش خلاقيت او ميشود. نگاهي به آثار و نقاشيهاي به جاي مانده از انسان غارنشين دوران پارينه سنگي و تجريه و تحليل آنها، بهوضوح روند تکاملي و سير رشد روحي و رواني نوع بشر را آشکار کرده و چگونگي برخورد با دغدغههاي ذهني و همچنين ترفندهايي براي دستيابي به آرامش روحي را در اين تصاوير نشان ميدهد. بيشتر روانشناسان معتقدند هيچ تحليلي بهطور کامل نميتواند همانند تفسير تصاوير و نقاشيها، تفاوت فکري و خصوصيات روحي افراد را نمايان کند. البته بديهي است که اين کار نياز به تخصص لازم دارد. بهطور کلي همه آثار هنري از جمله نقاشي سرشار از پيام، تمثيل و اشاره است. چرا تخيلات هنري مانند خواب و رويا در اعماق وجود ناخودآگاه انسان، همه تمايلات، روحيات و محتويات دروني و گاه پنهان او را متجلي ميکند. انسان در نقاشي به کمک تجسم ذهنيات خود، کشمکشها، دلهرهها، ناملايمات، کمبودها، ترس، اضطراب و در نهايت آمال و آرزوهاي خود را بيان کرده و راهي براي بروز، ارضاء و شايد در برخي مورد مقابله با آنها مييابد. مصائب روحي انسان هنگامي که به طريقي بيان، ترسيم و مطرح ميشود باعث تسکين آلام عاطفي و فشارهاي دروني او شده و به نحوي ناخودآگاه اين ترسها يا دغدغهها با تجلي در نقاشي، ساخت مجسمه و يا حتي آرايش و رنگآميزي چهره خود به نوعي زمينهساز ارضاي تمايلات و آرزوهاي او ميشود. به همين دليل بهطور مثال در نقاشيهاي انسان اوليه او را در حال شکار حيوانات، تقابل با بلاياي طبيعي، ساختن سرپناه و... ميبينيم. ترسيم مظاهر اصلي طبيعت مانند ماه و خورشيد و رعد و برق و سيل و توفان و غيره هم هريک به نوعي تداعي کننده بخشي از نيازها و ترسهاي اوست. کساني که داراي مشکلات سازشي هستند ميتوانند با تصويرسازي ذهني و پياده کردن آن به حل مشکلات و مسائل خود نائل شوند که اين امر با کمک يک هنردرمانگر مجرب زودتر به هدف ميرسد. کاربرد باليني هنردرماني در برگيرنده کودکان و بزرگسالان بستري در بيمارستانها و افراد روانپريشي که داوطلبانه در پي مداواي رواندرماني هستند، افراد زنداني، عقبماندههاي ذهني، کودکان مبتلا به ناتواني يادگيري، زوجين مشکلدار، خانوادهها و افرادي که علائمي از ناراحتيهاي هيجاني ناشي از بيماريهاي جسمي مانند بيماريهاي مزمن کليه، سرطان، هموفيلي، آسم، ديابت و مشکلات عصبي دارند، است.
